Kulturna baština Čukarice - Uvod
Sakralni objekti i spomenici kulture na Čukarici
Kulturna baština ili kulturno nasleđe, obuhvata dobra koja su nasleđena od prethodnih generacija ili koja se stvaraju u sadašnjosti, a imaju karakterističnu vrednost za ljude i treba da budu sačuvana za buduće generacije. Ova dobra najčešće su pod režimom zaštite, imaju simbolički značaj u svesti ljudi, a sa ekonomske strane predstavljaju turistički potencijal. Kulturna baština utiče na identitet određenog naselja, regiona ili države, a kada su u pitanju objekti Svetske baštine oni imaju posebnu vrednost za celokupno čovečanstvo.
Kulturna baština se deli na materijalnu i nematerijalnu. U materijalnu kulturnu baštinu spadaju: izuzetne građevine (sakralne ili svetovne), spomenici, materijalna umetnička dela. U nematerijalnu kulturnu baštinu spadaju: usmene tradicije i izrazi, jezik, znanja i veštine, društvene prakse, svečani događaji, izvođačke umetnosti, tradicionalni zanati.
Kulturna baština se takođe deli na nepokretna i pokretna dobra. Nepokretna kulturna dobra su spomenici kulture, prostorne kulturno-istorijske celine, arheološka nalazišta i znamenita mesta. Pokretna kulturna dobra su umetničko-istorijska dela, arhivska građa, filmska građa i stare i retke knjige.
Institucija koja je nadležna za zaštitu nepokretne kulturne baštine u Srbiji je Republički zavod za zaštitu spomenika kulture sa sedištem u Beogradu i sa područnim zavodima u Novom Sadu, Subotici, Zrenjaninu, Pančevu, Sremskoj Mitrovici, Kosovskoj Mitrovici, Nišu, Kragujevcu, Valjevu, Kraljevu i Smederevu. Na listi Svetske baštine pod okriljem Uneska nalazi se (2010. godine) 731 lokalitet kulturne baštine.
U Srbiji postoje četiri lokaliteta na listi Svetske baštine: Stari Ras i Sopoćani (od 1979. godine), Studenica (od 1987. godine), kosovski manastiri (Visoki Dečani od 2004. godine, Gračanica, Pećka patrijaršija i Bogorodica Ljeviška od 2006. godine) i Romulijana (od 2007. godine). Od 2010. godine na preliminarnoj listi za upis na listu Svetske baštine po kriterijumima kulturnih vrednosti u Srbiji su Caričin grad, manastir Manasija, tvrđava u Baču, Negotinske pivnice i tvrđava u Smederevu, a od 2011. godine i stećci na lolalitetu Mramorje kod Bajine Bašte. Međunarodne organizacije kao što je Unesko, kada je u pitanju kultura, sarađuju sa nacionalnim institucijama u državama članicama.
Što se tiče sakralne umetnosti u crkvi postoje mnogi vidovi ispovedanja vere. Jedan od njih je i umetnost. Najdublje istine o Bogu, čoveku i svetu, doživljene kroz evharistijsko i podvižničko iskustvo, Crkva iskazuje i kroz svoje duhovno najosetljivije stvaraoce, bogonadahnute umetnike. Oni su iskustvo života u veri pretočili u živu reč, pa na takav način nastaju himne i bogoslužbene pesme, ili u boje, pa su nastale freske i ikone, ili, pak, građevine, pa su nastali velelepni crkveni hramovi.
U Crkvi se koriste različita sredstva da bi se izrazila vera u neizrecivu tajnu Božijeg prisustva u ovom svetu i u Budućem Carstvu. U arhitekturi se to postiže upotrebom prostora i svetlosti. Crkva i kao građevina objavljuje tajnu i simvoliku Božijeg dolaska. Ta simvolika se uočava i u njenom položaju. Pravoslavna crkva je uvek okrenuta ka Istoku, a to znači ka Drugom Dolasku Hristovom, jer će Gospod Hristos doći sa Istoka. Isti smisao ima i organizacija prostora u unutrašnjosti crkve. Oltar predstavlja Nebo, odnosno Carstvo Božije, središnji deo predstavlja zemlju, a crkva u celini jeste Nebo na zemlji. I kao što Hristos sedi u Carstvu Božijem na prestolu okružen Apostolima koji sede na saprestolima, tako i u crkvi postoji tron na kome sedi episkop okružen sveštenicima, izobražavajući i na taj način Drugi Dolazak Gospodnji.
